नेपाली पात्रो २०८३: नेपाली पात्रो कसरी पढ्ने
हरेक नेपाली घरमा भित्तामा वा फोनमा पात्रो हुन्छ। यसले मिति मात्र होइन, तिथि, चाडपर्व, सार्वजनिक बिदा, र पढ्न जान्नुहुन्छ भने नयाँ सुरुवातका लागि दिन कस्तो छ भन्ने पनि बताउँछ।
ज्योतिष प्रकाश बशिष्ठको यो मार्गदर्शनले बिक्रम सम्बत् पात्रो कसरी काम गर्छ, हरेक दिनको पञ्चाङ्गको अर्थ के हो, र अष्ट्रेलिया, अमेरिका वा बेलायतका नेपालीले कहिलेकाहीँ किन नेपालभन्दा फरक दिन चाड मनाउँछन् भनेर बुझाउँछ।
नेपाली पात्रो भनेको के हो?
नेपाली पात्रो बिक्रम सम्बत् (वि.सं.) पात्रो हो, नेपालको आधिकारिक पात्रो, जसमा पञ्चाङ्ग पनि छापिएको हुन्छ: हरेक दिनको तिथि, नक्षत्र र अरू विवरण, जुन ज्योतिषले चाडपर्व र शुभ समयका लागि प्रयोग गर्छ।
बिक्रम सम्बत् ग्रेगोरियन पात्रोभन्दा करिब ५६ वर्ष ८ महिना अगाडि हुन्छ। नयाँ वर्ष बैशाख १ गते, अप्रिलको बीचतिर सुरु हुन्छ। वि.सं. २०८३ सन् २०२६ अप्रिल १४ मा सुरु भयो र २०२७ अप्रिल १३ सम्म चल्छ; वि.सं. २०८४ सन् २०२७ अप्रिल १४ मा सुरु हुन्छ।
बाह्र नेपाली महिना
नेपाली महिना सौर्य हुन्: सूर्य नयाँ राशिमा पस्दा (संक्रान्तिमा) हरेक महिना सुरु हुन्छ। वर्षभरि सूर्यको गति अलि फरक हुने भएकाले महिना २९ देखि ३२ दिनसम्मका हुन्छन्, र तिनको लम्बाइ वर्षैपिच्छे फेरिन्छ। २०८३ का महिना, तिनको लम्बाइ र तिनले करिब समेट्ने ग्रेगोरियन महिना स्वाइप गरेर हेर्नुहोस्।
- १. बैशाखअप्रिलको बीचदेखि मेको बीचसम्म
- २. जेठमेको बीचदेखि जुनको बीचसम्म
- ३. असारजुनको बीचदेखि जुलाईको बीचसम्म
- ४. साउनजुलाईको बीचदेखि अगस्टको बीचसम्म
- ५. भदौअगस्टको बीचदेखि सेप्टेम्बरको बीचसम्म
- ६. असोजसेप्टेम्बरको बीचदेखि अक्टोबरको बीचसम्म
- ७. कात्तिकअक्टोबरको बीचदेखि नोभेम्बरको बीचसम्म
- ८. मंसिरनोभेम्बरको बीचदेखि डिसेम्बरको बीचसम्म
- ९. पुसडिसेम्बरको बीचदेखि जनवरीको बीचसम्म
- १०. माघजनवरीको बीचदेखि फेब्रुअरीको बीचसम्म
- ११. फागुनफेब्रुअरीको बीचदेखि मार्चको बीचसम्म
- १२. चैतमार्चको बीचदेखि अप्रिलको बीचसम्म
तिथि: चाडपर्वको मिति हरेक वर्ष किन सर्छ
महिना सूर्यअनुसार चल्छन् भने धेरैजसो चाडपर्व चन्द्रमाअनुसार चल्छन्। तिथि भनेको चन्द्र दिन हो: चन्द्रमा सूर्यभन्दा १२ अंश अगाडि पुग्न लाग्ने समय। एउटा चान्द्र महिनामा ३० तिथि हुन्छन्, शुक्ल पक्षमा पन्ध्र (पूर्णिमामा टुंगिने) र कृष्ण पक्षमा पन्ध्र (औंसीमा टुंगिने)।
दशैँ, तिहार, तीज र छठ तिथिअनुसार हुन्छन्, त्यसैले हरेक वर्ष फरक वि.सं. र ई.सं. मितिमा पर्छन्। सूर्यसँग जोडिएका चाड, जस्तै माघ १ गतेको माघे संक्रान्ति, नेपाली मितिमा उही दिन पर्छन्। तिथि पात्रोको दिनसँग पनि मेल खाँदैन: दिउँसो सुरु हुन सक्छ, र कहिलेकाहीँ कुनै तिथि छुट्छ वा दोहोरिन्छ।
तपाईंको सहरका लागि तिहार २०८३ को साइत →छठ २०८३ को अर्घ्य समय →
पञ्चाङ्ग: हरेक दिनका पाँच अङ्ग
पञ्चाङ्ग भनेको “पाँच अङ्ग” हो। पूरा पात्रोमा हरेक मितिमुनि ज्योतिषीले दिन जाँच्न पढ्ने पाँच तत्त्व दिइएका हुन्छन्:
आकाशको यो गणित सिद्धान्त हो, ज्योतिषका तीन स्कन्धमध्ये एक। यस खण्डको अन्त्यमा रहेको पाठमा ज्योतिष प्रकाश बशिष्ठले ज्योतिष के हो र यसका तीन स्कन्ध कसरी जोडिन्छन् भनेर बुझाउनुहुन्छ।
- तिथिप्रतिपदादेखि पूर्णिमा वा औंसीसम्मको चन्द्र दिन।
- वारहप्ताको दिन, हरेकको स्वामी एउटा ग्रह (आइतबार सूर्य, सोमबार चन्द्र, आदि)।
- नक्षत्रचन्द्रमा २७ नक्षत्रमध्ये कुनमा हिँडिरहेको छ।
- योगसूर्य र चन्द्रमाको स्थितिका २७ मेलमध्ये एक।
- करणआधा तिथि, जम्मा एघारवटा।
साइत, राहुकाल र दिनका शुभ समय
साइत (मुहूर्त) भनेको महत्त्वपूर्ण सुरुवातका लागि छानिएको समय हो: विवाह, गृहप्रवेश, यात्रा, पूजा। ज्योतिषीले यसलाई पञ्चाङ्गबाट बनाउँछन्, त्यसपछि सम्बन्धित मानिसका कुण्डलीसँग जाँच्छन्। छापिएको पात्रोले परम्परागत रूपमा कुन दिन राम्रो भनेर बताउन सक्छ; आफ्नै कार्यक्रमको साइतका लागि आफ्नै विवरण चाहिन्छ।
हरेक दिनभित्र पञ्चाङ्गले छोटा अवधि पनि देखाउँछ। राहुकाल, हप्ताको हरेक दिन फरक समयमा पर्ने करिब डेढ घण्टा, परम्परागत रूपमा नयाँ सुरुवातका लागि टारिन्छ। अभिजित मुहूर्त, स्थानीय मध्यदिनतिर, धेरैले शुभ मान्छन्। यी सबै तपाईंको स्थानीय सूर्योदय र सूर्यास्तमा भर पर्छन्, त्यसैले सिड्नी र काठमाडौंमा फरक हुन्छन्।
आजको राहुकाल र अभिजित →विवाहको मुहूर्त कसरी छानिन्छ →गृहप्रवेश र घरजग्गा →
नेपालबाहिर नेपाली पात्रो प्रयोग गर्ने
छापिएको पात्रो काठमाडौंका लागि गणना गरिएको हुन्छ। मितिका लागि त्यो प्रायः ठीक हुन्छ, तर तिथि र साइत तपाईं जहाँ हुनुहुन्छ त्यहाँबाट देखिने सूर्य र चन्द्रमासँग बाँधिएका हुन्छन्। परम्पराले सूर्योदयमा चलिरहेको तिथिलाई (उदय तिथि) दिनको तिथि मान्छ, र सिड्नी, डलास वा लन्डनको सूर्योदय काठमाडौंभन्दा घण्टौँ फरक हुन्छ। त्यसैले विदेशमा चाड एक दिन अघि वा पछि पर्न सक्छ, र लक्ष्मी पूजा वा भाइटीकाको साइत घडीको समय सारेर होइन, आफ्नै सहरका लागि निकाल्नुपर्छ।
त्यसैले अन्तर्यामीले नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक समितिको विधि पछ्याएर सहरपिच्छे चाडपर्वको साइत निकाल्छ, र पञ्चाङ्ग पृष्ठले तपाईंकै स्थान प्रयोग गर्छ। पात्रोले भने काठमाडौंको पात्रो, नेपाल वा भारतका चाडपर्व र सार्वजनिक बिदासहित देखाउँछ।
तिहार २०८३, ४५ सहर →तपाईंको सहरको पञ्चाङ्ग →विश्वभर नेपाली ज्योतिष →
पात्रो किन समुदायसँग राख्ने
घरबाट टाढा हुँदा पात्रोसँगको नाता छुट्न सजिलो हुन्छ। नेपालमा चाड आफैँ तपाईंकहाँ आउँछ: छिमेकी, मन्दिर र रेडियोले भोलि औंसी हो वा यो हप्ता संक्रान्ति पर्छ भनेर सम्झाउँछन्। विदेशमा आफैँ खोज्नुपर्छ। समुदायले त्यो लय फर्काउँछ: तपाईंको सहरमा भाइटीका कुन दिन पर्छ भनेर सोध्ने कोही, र उही दिन मनाउने अरू साथी।
अन्तर्यामी अफिसियल समुदायमा ज्योतिष प्रकाश बशिष्ठले हरेक संक्रान्ति, वक्री र राशि परिवर्तन पहिल्यै, त्यसको अर्थसहित पोस्ट गर्नुहुन्छ, चाडपर्वको साइत बाँड्नुहुन्छ, र ज्योतिषको परिचय कोर्स पढाउनुहुन्छ, जसबाट माथिको पाठ लिइएको हो। यो नेपाली र अंग्रेजीमा छ, र जोडिन निःशुल्क छ।
चाडपर्वका दिन शान्त बस्ने दिन पनि हुन्। छोटो दैनिक अभ्यास चाहनुहुन्छ भने मेडिटेसन फर बिगिनर्स शून्यबाट सुरु गर्छ, र युट्युबमा सोहम निर्देशित ध्यान निःशुल्क छन्।
अन्तर्यामी अफिसियल समुदायमा जोडिनुहोस् ↗ज्योतिषको परिचय कोर्स ↗प्रकाश भट्टराई समुदाय (निःशुल्क) ↗मेडिटेसन फर बिगिनर्स समुदाय ↗meditationforbeginners.com ↗युट्युबमा सोहम निर्देशित ध्यान ↗
अन्तर्यामी नेपाली पात्रो, निःशुल्क
अन्तर्यामीको पात्रोले हरेक महिना बिक्रम सम्बत्मा, सँगै ग्रेगोरियन मिति, नेपाल वा भारतका चाडपर्व, सार्वजनिक बिदा, र तपाईंले छोएको जुनसुकै दिनको तिथि, पक्ष, नक्षत्र र चन्द्र अवस्था देखाउँछ। पञ्चाङ्गले उही विवरण, राहुकाल र अभिजितसहित, तपाईंकै स्थानका लागि दिन्छ, र मिति परिवर्तकले वि.सं. मितिलाई ई.सं. मा र उल्टो बदल्छ। सबै निःशुल्क, नेपाली र अंग्रेजीमा, वेबसाइटमा र एन्ड्रोइडको अन्तर्यामी एपमा, आइफोनमा सार्वजनिक बिटामा।
नेपाली पात्रो खोल्नुहोस् →वि.सं. देखि ई.सं. मिति परिवर्तक →दैनिक राशिफल मार्गदर्शन →अन्तर्यामी एप लिनुहोस् →फेसबुकमा फलो गर्नुहोस् ↗
मानिसहरूले सोध्ने प्रश्न
नेपाली पात्रोमा अहिले कुन साल हो?
वि.सं. २०८३, सन् २०२६ अप्रिल १४ देखि २०२७ अप्रिल १३ सम्म। वि.सं. २०८४ बैशाख १ गते, सन् २०२७ अप्रिल १४ मा सुरु हुन्छ।
नेपाली मितिलाई अंग्रेजी मितिमा कसरी बदल्ने?
वि.सं. ई.सं. भन्दा करिब ५६ वर्ष ८ महिना अगाडि हुन्छ, तर महिनाको लम्बाइ वर्षैपिच्छे फेरिने भएकाले हिसाबभन्दा परिवर्तक प्रयोग गर्नुहोस्। अन्तर्यामीको मिति परिवर्तकले दुवैतिर बदल्छ।
नेपाली महिना किन फरक लम्बाइका हुन्छन्?
हरेक महिना एउटा सौर्य संक्रान्तिदेखि अर्कोसम्म चल्छ, र वर्षका केही भागमा सूर्य अरूभन्दा छिटो हिँड्छ। महिना २९ देखि ३२ दिनसम्मका हुन्छन् र वर्षैपिच्छे फरक पर्छन्।
अष्ट्रेलिया वा अमेरिकामा चाड किन फरक दिन पर्छ?
चाडपर्व स्थानीय सूर्योदयको तिथिअनुसार चल्छन्। सिड्नी वा न्युयोर्कको सूर्योदय काठमाडौंको भन्दा फरक बेला हुन्छ, त्यसैले दिनको तिथि फरक पर्न सक्छ, र चाड एक दिन सर्न सक्छ। साइतको समय आफ्नै सहरका लागि निकाल्नुपर्छ।
तिथि भनेको के हो?
चन्द्र दिन: चन्द्रमाले सूर्यभन्दा १२ अंश अगाडि पुग्न लाग्ने समय। चान्द्र महिनामा ३० तिथि हुन्छन्, पूर्णिमासम्म बढ्दा पन्ध्र र औंसीसम्म घट्दा पन्ध्र।
नेपाली पात्रो र भारतीय पञ्चाङ्ग एउटै हो?
दुवैमा उही पञ्चाङ्ग (तिथि, नक्षत्र, योग, करण) र विक्रम संवत् हुन्छ। नेपालको बिक्रम सम्बत् सौर्य महिनासहित बैशाख १ गते वर्ष सुरु गर्छ, भने धेरै भारतीय पात्रोले चान्द्र महिना प्रयोग गर्छन् र फरक बिन्दुबाट वर्ष सुरु गर्छन्। केही चाडपर्वको मिति पनि फरक पर्छ।