वैदिक र पश्चिमी ज्योतिष: तपाईंको राशि किन फरक हुन्छ
धेरैजना वर्षौँ पश्चिमी होरोस्कोप पढेपछि ज्योतिषसँग परिचित हुन्छन्, वैदिक कुण्डली बनाउँछन्, र अचानक आफू फरक राशिको भएको भेट्टाउँछन्। यो अलमल्याउने कुरा हो, र इन्टरनेटमा पाइने व्याख्या कि त धेरै अस्पष्ट हुन्छ कि धेरै प्राविधिक।
ज्योतिष प्रकाश बशिष्ठको यो मार्गदर्शनले वैदिक (ज्योतिष) र पश्चिमी ज्योतिषले किन फरक राशि दिन्छन्, आफ्नो वैदिक राशि कसरी पत्ता लगाउने, र दुई प्रणालीलाई अरू के कुराले छुट्याउँछ भनेर सरल शब्दमा बुझाउँछ।
छोटो उत्तर
दुवै प्रणालीले उही बाह्र राशि, मेषदेखि मीनसम्म प्रयोग गर्छन्, तर आकाशका फरक बिन्दुबाट गन्न सुरु गर्छन्। पश्चिमी ज्योतिषले मेषको सुरुवात ऋतुसँग, मार्चको विषुवसँग बाँध्छ। वैदिक ज्योतिषले ताराहरूसँग बाँध्छ। शताब्दियौँमा यी दुई सुरुवात बिन्दु टाढिँदै गए, र आज तिनबीच २४ अंशभन्दा अलि बढी फरक छ।
एउटा राशि ३० अंशको हुन्छ, त्यसैले २४ अंशको फरकले धेरैजसो ग्रहस्थितिलाई एक राशि पछाडि सार्छ। तपाईंको पश्चिमी सूर्य राशि सिंह हो भने वैदिक सूर्य राशि सम्भवतः कर्कट हुन्छ। कुनै पनि गलत होइन: फरक चिन्हबाट राखिएका दुई फित्ता हुन्।
निरयन र सायन राशिचक्र, र अयनांश
पृथ्वी घुमिरहेको लट्टु जस्तै आफ्नो अक्षमा बिस्तारै डगमगाउँछ। यही अयन चलनका कारण मार्चको विषुवमा सूर्य उभिने बिन्दु ताराहरूको तुलनामा करिब ७२ वर्षमा एक अंश पछाडि सर्छ। सायन राशिचक्र त्यो बिन्दुसँगै सर्छ; निरयन राशिचक्र ताराहरूसँगै रहन्छ।
दुईबीचको दूरीलाई अयनांश भनिन्छ। नेपाल र भारतका ज्योतिषीहरू प्रायः लाहिरी (चित्रापक्ष) अयनांश प्रयोग गर्छन्, जसअनुसार आज यो २४ अंशभन्दा अलि बढी छ। अन्तर्यामीले लाहिरी प्रयोग गर्छ। तलको पाठमा ज्योतिष प्रकाश बशिष्ठले दुई राशिचक्र र अयनांशलाई चित्रसहित बुझाउनुहुन्छ।
मेरो वैदिक राशि के हो? तीन उत्तर
पश्चिममा “तपाईंको राशि” भन्नाले प्रायः सूर्य राशि बुझिन्छ। ज्योतिषमा तीनवटा राशि महत्त्वपूर्ण हुन्छन्, र नेपाली वा भारतीय परिवारले राशि सोध्दा दोस्रोलाई बुझाउँछन्।
- सूर्य राशि: तपाईं जन्मिँदा सूर्य निरयन राशिचक्रमा कहाँ थियो। यसले आत्मा, पिता र अधिकार देखाउँछ, तर ज्योतिषले अगाडि राख्ने राशि यो होइन।
- चन्द्र राशि (जन्म राशि): तपाईं जन्मिँदा चन्द्रमा कहाँ थियो। नेपाल र भारतमा “तपाईंको राशि” यही हो, जसअनुसार राशिफल र नामाक्षर चल्छन्।
- लग्न: तपाईं जन्मेको मिनेटमा पूर्वी क्षितिजमा उदाउँदै गरेको राशि। यसले पूरा कुण्डलीका भाव तय गर्छ र यसका लागि सही जन्म समय चाहिन्छ।
निःशुल्क कुण्डलीमा तीनै राशि हेर्नुहोस् →नामबाट आफ्नो राशि पत्ता लगाउनुहोस् →
वैदिक सूर्य राशिका मिति
ज्योतिषमा सूर्य संक्रान्तिमा हरेक राशिमा प्रवेश गर्छ, र यी पश्चिमी महिनाको २० तिर होइन, बीचतिर पर्छन्। तल सामान्य मितिहरू छन्; कुनै वर्ष एक दिन सर्न सक्छन्, त्यसैले राशि फेरिने दिन जन्मनुभएको हो भने कुण्डली हेर्नुहोस्।
- मेषकरिब १४ अप्रिलदेखि १४ मेसम्म
- वृषकरिब १५ मेदेखि १४ जुनसम्म
- मिथुनकरिब १५ जुनदेखि १६ जुलाईसम्म
- कर्कटकरिब १७ जुलाईदेखि १६ अगस्टसम्म
- सिंहकरिब १७ अगस्टदेखि १६ सेप्टेम्बरसम्म
- कन्याकरिब १७ सेप्टेम्बरदेखि १६ अक्टोबरसम्म
- तुलाकरिब १७ अक्टोबरदेखि १५ नोभेम्बरसम्म
- वृश्चिककरिब १६ नोभेम्बरदेखि १५ डिसेम्बरसम्म
- धनुकरिब १६ डिसेम्बरदेखि १३ जनवरीसम्म
- मकरकरिब १४ जनवरीदेखि १२ फेब्रुअरीसम्म
- कुम्भकरिब १३ फेब्रुअरीदेखि १३ मार्चसम्म
- मीनकरिब १४ मार्चदेखि १३ अप्रिलसम्म
वैदिक र पश्चिमी ज्योतिषबीचका अरू सात फरक
राशिचक्रको फरक मानिसले सबैभन्दा पहिले देख्छन्, तर दुई परम्पराले कुण्डली पढ्ने तरिकामा पनि फरक छ।
- मुख्य राशिवैदिकमा लग्न र चन्द्र अगाडि; पश्चिमीमा सूर्य।
- नक्षत्रज्योतिषले आकाशलाई १२ राशिका साथै २७ नक्षत्रमा पनि बाँड्छ। जन्म नक्षत्रले दशा, नामाक्षर र विवाह मिलान तय गर्छ। पश्चिमी ज्योतिषमा प्रचलित यस्तो कुरा छैन।
- समयज्योतिषले दशा (ग्रहका अवधि, सबैभन्दा चिनिएको विंशोत्तरी) र गोचरबाट जीवनका घटनाको समय हेर्छ। पश्चिमीले गोचर र प्रोग्रेसन प्रयोग गर्छ।
- ग्रहज्योतिषले सात देखिने ग्रह र चन्द्रमाका पात राहु र केतु प्रयोग गर्छ। पश्चिमीले युरेनस, नेप्चुन र प्लुटो पनि थप्छ।
- वर्ग कुण्डलीज्योतिषले विवाह र भित्री बलका लागि नवांश (D9), र करियरका लागि दशांश (D10) जस्ता वर्ग पढ्छ।
- कुण्डलीवैदिक कुण्डली वर्गाकार हुन्छ, उत्तर भारतीय हीरा (नेपालमा चल्ने) वा दक्षिण भारतीय जालीमा। पश्चिमी कुण्डली चक्र हुन्छ।
- व्यवहारज्योतिषसँग मिलान (अष्टकूट), मुहूर्त (शुभ समय छान्ने) र मन्त्र, दान र ध्यान जस्ता उपाय जोडिएका छन्। पश्चिमी ज्योतिष धेरैजसो स्वभाव र मनोविज्ञानबारे हो।
वैदिक जन्म कुण्डली कसरी पढ्ने →कुण्डली मिलान मार्गदर्शन →विवाहको मुहूर्त →
कुन बढी सही छ?
सबैले सोध्ने प्रश्न यही हो, र इमानदार उत्तर हो: दुवै फरक कामका लागि बनेका हुन्। आजको पश्चिमी ज्योतिष धेरैजसो स्वभाव र भित्री जीवन बुझ्ने भाषा हो। ज्योतिष समय हेर्ने साधनका रूपमा बनेको हो: वृद्धि, कठिनाइ, विवाह वा यात्राको समय कहिले खुल्ने सम्भावना छ, दशाबाट। ज्योतिषतिर आउनेहरू प्रायः समयले नै आफूलाई विश्वस्त बनाएको बताउँछन्।
जुन प्रयोग गरे पनि एक पटकमा एउटै प्रणाली प्रयोग गर्नुहोस्। पश्चिमी सूर्य राशिलाई वैदिक दशासँग, वा सायन कुण्डलीलाई वैदिक नियमसँग मिसाउँदा कुनै पनि प्रणालीको नभएको उत्तर आउँछ। र कुनै पनि प्रणालीले तपाईंको जीवन तय गर्दैन। ज्योतिष प्रकाश बशिष्ठको भनाइमा, ग्रहले तपाईंको भविष्य बनाउँदैनन्; तपाईं आफैँ बनाउनुहुन्छ।
निःशुल्क वैदिक कुण्डली बनाउनुहोस् →विगतका घटनासँग कुण्डली जाँच्नुहोस् →
ज्योतिष समुदायमा किन सिक्ने
प्रणाली फेर्न साथ भए सजिलो हुन्छ। एक्लै हुँदा नयाँ राशि, २७ नक्षत्र र नौ दशाले शून्यबाट फेरि सुरु गरेजस्तो लाग्न सक्छ। समूहमा उही कुरा वास्तविक कुण्डलीमा लागू भएको देख्नुहुन्छ, आफूले सोच्दै नसोचेका प्रश्न सुन्नुहुन्छ, र पुरानो पश्चिमी पठनका कुन कुरा अझै काम लाग्छन् छिट्टै थाहा पाउनुहुन्छ।
अन्तर्यामी अफिसियल समुदाय यसैका लागि बनेको हो। ज्योतिष प्रकाश बशिष्ठले त्यहाँ ज्योतिषको परिचय कोर्स पढाउनुहुन्छ (माथिको पाठ यसका १०५ मध्ये एउटा हो), आउँदै गरेका गोचर पोस्ट गर्नुहुन्छ, र सदस्यका प्रश्नको उत्तर नेपाली र अंग्रेजीमा दिनुहुन्छ। जोडिन निःशुल्क छ।
ज्योतिष र ध्यान सधैँ सँगै हिँडेका छन्। अध्ययनसँगै शान्त दैनिक अभ्यास चाहनुहुन्छ भने मेडिटेसन फर बिगिनर्स शून्यबाट सुरु गर्छ, र युट्युबमा सोहम निर्देशित ध्यान निःशुल्क छन्।
अन्तर्यामी अफिसियल समुदायमा जोडिनुहोस् ↗ज्योतिषको परिचय कोर्स ↗प्रकाश भट्टराई समुदाय (निःशुल्क) ↗मेडिटेसन फर बिगिनर्स समुदाय ↗meditationforbeginners.com ↗युट्युबमा सोहम निर्देशित ध्यान ↗
आफ्नै वैदिक कुण्डली हेर्नुहोस्
फरक बुझ्ने सबैभन्दा स्पष्ट तरिका आफ्नै कुण्डली हेर्नु हो। अन्तर्यामीले निरयन राशिचक्र, लाहिरी अयनांश र दृक् गणितबाट कुण्डली बनाउँछ, तपाईंको लग्न, चन्द्र राशि, नक्षत्र र दशा नेपाली वा अंग्रेजीमा देखाउँछ, र यसको कुनै पनि भागबारे अन्तर्यामी AI लाई सोध्न दिन्छ। यो निःशुल्क छ, खाता चाहिँदैन, र एन्ड्रोइडको अन्तर्यामी एपमा पनि छ, आइफोनमा सार्वजनिक बिटामा।
निःशुल्क कुण्डली बनाउनुहोस् →अन्तर्यामी AI लाई सोध्नुहोस् →ज्योतिषीसँग कुरा गर्नुहोस् →अन्तर्यामी एप लिनुहोस् →
मानिसहरूले सोध्ने प्रश्न
मेरो वैदिक राशि पश्चिमी राशिभन्दा किन फरक छ?
वैदिक ज्योतिषले राशिलाई ताराहरूसँग (निरयन) नाप्छ; पश्चिमीले मार्चको विषुवबाट (सायन)। अहिले दुईबीच २४ अंशभन्दा अलि बढी फरक छ, त्यसैले धेरैजसो ग्रहस्थिति एक राशि पछाडि सर्छन्।
वैदिक ज्योतिषमा सबैको राशि फेरिन्छ?
सबैको होइन। सायन कुण्डलीमा कुनै ग्रह राशिको अन्तिम करिब छ अंशमा थियो भने वैदिक कुण्डलीमा पनि उही राशिमा रहन्छ। धेरैजसोको धेरैजसो ग्रह एक राशि पछाडि सर्छन्।
राशिफलका लागि कुन राशि प्रयोग गर्ने?
नेपाली वा भारतीय राशिफलका लागि वैदिक चन्द्र राशि (जन्म राशि)। पश्चिमी होरोस्कोपका लागि सायन सूर्य राशि। दुईलाई नमिसाउनुहोस्।
अयनांश भनेको के हो?
सायन र निरयन राशिचक्रबीचको कोण। यो करिब ७२ वर्षमा एक अंश बढ्छ। नेपाल र भारतभर र अन्तर्यामीमा प्रयोग हुने लाहिरी अयनांश आज २४ अंशभन्दा अलि बढी छ।
वैदिक ज्योतिष र ज्योतिष एउटै हो?
हो। ज्योतिष संस्कृत नाम हो; “Vedic astrology”, “Hindu astrology” र “Indian astrology” नेपाल र भारतमा चल्ने उही परम्पराका अंग्रेजी नाम हुन्।
दुवै प्रणाली प्रयोग गर्न सकिन्छ?
दुवै पढ्न सकिन्छ, तर हरेक कुण्डलीलाई आफ्नै नियमले पढ्नुहोस्। पश्चिमी कुण्डलीलाई वैदिक दशाले, वा उल्टो, पढ्दा अलमलिएको उत्तर आउँछ।